මාධ්‍ය සංස්කෘතිය

මාධ්‍ය සංස්කෘතිය යනු නූතන සමාජයේ මූලික අංගයකි. එය මාධ්‍ය විසින් සමාජයට ගෙනෙනු ලබන වෙනස්කම්, ජීවන රටා, සිතුවිලි රටා සහ මිනිසාගේ පැවැත්මේ සමස්ත රටාව විස්තර කරයි. සරලවම, එය මාධ්‍ය සහ සංස්කෘතිය අතර පවතින අන්‍යෝන්‍ය බලපෑමයි. මුද්‍රණාලයේ සිට අන්තර්ජාලය දක්වා වූ මාධ්‍යවල විකාශනය, මානව සමාජයේ දේශපාලන, ආර්ථික හා සමාජීය ව්‍යුහයන් රැඩිකල් ලෙස වෙනස් කරමින්, අප ජීවත්වන ආකාරය පිළිබඳ නව සංස්කෘතියක් නිර්මාණය කර ඇත. මෙම රචනාව තුළින් මාධ්‍ය සංස්කෘතියේ විකාශනය, එහි සමාජ බලපෑම සහ නූතන යුගයේ එහි ඇති වැදගත්කම විශ්ලේෂණය කෙරේ.

  මාධ්‍ය සංස්කෘතියේ විකාශනය (Marshall McLuhan ගේ සංකල්පය අනුව)

මාධ්‍ය සංස්කෘතියේ විකාශනය මානව ශිෂ්ටාචාරයේ තාක්ෂණික දියුණුව සමඟ සමපාත වේ. මාධ්‍යවේදී සහ දාර්ශනික මාෂල් මැක්ලුහන් (Marshall McLuhan) ගේ "මාධ්‍යය යනු පණිවුඩයයි" ("The Medium is the Message") යන සංකල්පය අනුව, මාධ්‍ය විසින් තොරතුරු සම්ප්‍රේෂණය කරන ආකාරය, පණිවුඩයේ අන්තර්ගතයට වඩා මිනිසාගේ චින්තනය කෙරෙහි බලපායි.

මුඛ්‍ය / ශබ්ද සංස්කෘතිය (Pre-Literate Culture): මෙය ලිවීමෙන් තොර වූ මුල්ම යුගයයි. සන්නිවේදනය පදනම් වූයේ කටින් කට තොරතුරු පැතිරීම සහ ශ්‍රවණය මතය. දැනුම පරම්පරාගතව ගියේ මතක තබා ගැනීම සහ කතන්දර කීමෙනි.

මුද්‍රිත සංස්කෘතිය (Print Culture): ජොහැන්නස් ගුටෙන්බර්ග්ගේ මුද්‍රණ යන්ත්‍රය සොයා ගැනීමත් සමඟ මේ යුගය ආරම්භ විය. තොරතුරු විශාල ලෙස ප්‍රචාරය වූ අතර, දැනුම ප්‍රභූ පැලැන්තියෙන් මිදී පොදු ජනයා අතරට ගියේය. පුද්ගලවාදය හා විචාරාත්මක චින්තනය වර්ධනය විය.

විද්‍යුත් / දෘශ්‍ය සංස්කෘතිය (Electronic/Visual Culture): විදුලිය සහ ඉලෙක්ට්‍රොනික මාධ්‍ය (ගුවන්විදුලිය, රූපවාහිනිය) සොයා ගැනීමත් සමඟ මේ යුගය ඇරඹිණි. මැක්ලුහන් මෙය හැඳින්වූයේ "ගෝලීය ගම්මානය" (Global Village) ලෙසය. මෙහිදී, කාලය හා අවකාශය ඉක්මවා තොරතුරු ක්ෂණිකව සම්ප්‍රේෂණය වන නිසා, ලෝකය කුඩා ගම්මානයක් සේ එකිනෙකට සම්බන්ධ විය.

 සමාජ ව්‍යුහය කෙරෙහි වූ ප්‍රබල බලපෑම

මාධ්‍ය සංස්කෘතියේ බලපෑම සීමා මායිම් රහිතය. මාධ්‍ය අද වන විට සමාජයේ සිව්වැනි ආණ්ඩුව ලෙස සැලකෙන අතර, එය පොදු ජන මතය හැඩගැස්වීමේ ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි.

 දේශපාලනික බලපෑම  - නව මාධ්‍යන්ගේ පැමිණීමත් සමඟ දේශපාලන ක්‍රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වී ඇත. මාධ්‍ය විසින් මහජන අවධානය යොමු කළ යුතු ප්‍රශ්න තීරණය කරන නිසා (Agenda Setting), මැතිවරණවල ප්‍රතිඵල කෙරෙහි පවා බලපෑම් කළ හැකිය. සමාජ මාධ්‍ය හරහා සිවිල් ක්‍රියාකාරීත්වය (Civil Activism) හා විරෝධතා සංවිධානය වීම වේගවත් වී ඇති අතර, එය ඇතැම් විට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශක්තිමත් කිරීමටත්, ඇතැම් විට අසත්‍ය ප්‍රචාර (Misinformation/Disinformation) හේතුවෙන් අස්ථාවර කිරීමටත් හේතු වේ.

 ආර්ථික හා පරිභෝජන සංස්කෘතිය - මාධ්‍ය සංස්කෘතිය විසින් පරිභෝජන සංස්කෘතිය (Consumer Culture) නිර්මාණය කර ඇත. වෙළඳ දැන්වීම් මඟින් භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා අතිශයෝක්තියෙන් යුත් වටිනාකමක් ආරෝපණය කරන අතර, එය මිනිසුන්ගේ අවශ්‍යතා නොව, ආශාවන් පදනම් කරගත් ජීවන රටාවක් අනුගමනය කිරීමට පෙළඹවීම සිදු කරයි. පුද්ගලයෙකුගේ සමාජ තත්ත්වය තීරණය වන්නේ ඔහු සතු භාණ්ඩ අනුව යැයි සිතන සංස්කෘතියක් මාධ්‍ය මගින් පෝෂණය කරයි.

නවීන ජීවන රටාව හා සම්බන්ධතා - නව මාධ්‍ය (සමාජ මාධ්‍ය) නිසා සන්නිවේදනයට ඇති දුරස්ථභාවය අහෝසි වී ඇතත්, සැබෑ මිනිස් සම්බන්ධතා දුරස් වී ඇත. මාධ්‍ය විසින් පුද්ගලයන් අන්තර්ජාලය තුළ තමන්ට අවශ්‍ය පරිදි වෙනස් කරගත් අතිශය යථාර්ථයක්(Hyper-reality) තුළ ජීවත් වීමට හුරු කරයි. ඒ අනුව, මාධ්‍ය විසින් පෝෂණය කරන ලද පරමාදර්ශී රූප (Body Image), විලාසිතා සහ චර්යා රටා නිරන්තරයෙන්ම අනුකරණය කිරීමට සමාජය පෙළඹේ.

 මාධ්‍ය සාක්ෂරතාවේ අවශ්‍යතාව

මාධ්‍ය සංස්කෘතියේ සෘණාත්මක බලපෑම් අවම කර ගැනීම සඳහා, අද වන විට මාධ්‍ය සාක්ෂරතාව (Media Literacy) අත්‍යවශ්‍ය සාධකයක් බවට පත්ව ඇත. මාධ්‍ය සාක්ෂරතාව යනු, මාධ්‍ය සංදේශයන් විවේචනාත්මකව විශ්ලේෂණය කිරීමට, ඇගයීමට සහ නිර්මාණය කිරීමට ඇති හැකියාවයි. මෙම හැකියාව තුළින්, පුද්ගලයාට මාධ්‍ය විසින් හුවා දක්වන දේශපාලන න්‍යායපත්‍ර, වාණිජමය අරමුණු සහ දෘෂ්ටිවාදයන් හඳුනා ගැනීමට හැකි වේ.

මාධ්‍ය සංස්කෘතිය යනු තාක්ෂණයේ වේගවත් ඉදිරි ගමනත් සමඟ නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන සංකීර්ණ සංසිද්ධියකි. එයට මිනිස් සංහතියට අතිමහත් ප්‍රතිලාභ (තොරතුරු, දැනුම සහ වේගවත් සන්නිවේදනය) සලසන අතරම, සමාජ සංස්කෘතිය විකෘති කිරීමේ (පරිභෝජනය, සාවද්‍ය තොරතුරු) හැකියාවද ඇත. එබැවින්, මාධ්‍ය සංස්කෘතිය තුළින් යහපත් සමාජයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා, පුද්ගලයන් සහ සමස්ත සමාජයම වගකීමෙන් යුතුව මාධ්‍ය භාවිත කිරීමට සහ විවේචනාත්මකව තොරතුරු ඇගයීමට හුරු විය යුතුය. මෙය නූතන සමාජයේ ශක්තිමත් පුරවැසියෙකුගේ මූලික ලක්ෂණයකි.